# Podstawy zarządzania systemem pakietów Debiana

## Czym jest pakiet w systemie Debian?

Pakiety ogólnie zawierają wszystkie pliki potrzebne aby zaimplementować zbiór powiązanych poleceń lub cech. Są dwa typy pakietów w Debianie:

- Pakiety binarne, które zawierają pliki wykonywalne, konfiguracyjne , strony man oraz info, informacje o prawach autorskich i inną dokumentację. Pakiety te są rozpowszechniane w specyficznym dla systemu Debian formacie archiwum (zobacz deb-format); wyróżniane są zazwyczaj przez rozszerzenie pliku '.deb'. Pakiety binarne mogą być rozpakowane narzędziem systemu Debian `dpkg`; szczegóły są opisane w tym dokumencie.

- Pakiety źródłowe, które składają się z pliku `.dsc` opisującego źródłowy pakiet (włącznie z nazwami następnych plików) , `.orig.tar.gz` zawierający oryginalne, niezmodyfikowane źródło w skompresowanym gzipem archiwum tar i plik `.diff.gz` zawierający zazwyczaj zmiany związane z systemem Debian wprowadzone w oryginalnym źródle. Narzędzie `dpkg-source` pakuje i rozpakowuje archiwa źródłowe systemu Debian; szczegóły są zawarte w tym dokumencie.

Instalacja oprogramowania przez system pakietów używa "zależności", które są ostrożnie projektowane przez opiekunów pakietów. Te zależności są udokumentowane w pliku `control` związanym z każdym pakietem. Dla przykładu, pakiet zawierający kompilator GNU C (`gcc` "zależy" od pakietu `binutils`, który zawiera konsolidator i asembler. Jeżeli użytkownik spróbuje zainstalować `gcc` bez wcześniej zainstalowanego `binutils`, system zarządzania pakietami (dpkg) wyśle wiadomość z błędem, że potrzeba jeszcze `binutils` i zatrzyma instalację `gcc`. (Jednak, ułatwienie to może być pominięte przez upartego użytkownika, zobacz

dpkg

8.) Zobacz więcej w depends poniżej.

Narzędzia pakietowe systemu Debian mogą być użyte do:

- manipulowania i zarządzania pakietami lub częściami pakietów,

- jako pomoc dla użytkownika przy rozłożeniu pakietów, które muszą być przeniesione za pomocą ograniczonego rozmiarem nośnika takiego, jak dyskietka,

- pomocy wykonawcom w tworzeniu archiwum pakietów, i

- pomocy użytkownikom w instalacji pakietów, które znajdują się na zdalnym serwerze FTP.

## Jaki jest format pakietu binarnego w systemie Debian?

"Pakiet" systemu Debian lub plik archiwum systemu Debian zawiera pliki wykonywalne, biblioteki i dokumentację, związane z poszczególnymi częściami programu lub zbiorem powiązanych programów. Normalnie, plik archiwum systemu Debian ma nazwę, która kończy się na `.deb`.

Wewnętrzny format pakietu binarnego Debiana jest opisany w instrukcji

deb

5. Ten wewnętrzny format jest tematem zmian (pomiędzy głównymi wydaniami systemu Debian GNU/Linux), dlatego zawsze używaj

dpkg-deb

1 do manipulowania plikami `.deb` .

## Dlaczego nazwy plików pakietów w systemie Debian są tak długie?

Nazwy plików pakietów binarnych systemu Debian są podporządkowane następującej konwencji: <foo>_<VersionNumber>-<DebianRevisionNumber>.deb

Zauważ, że `foo` jest zobowiązane być nazwą pakietu. Można poznać nazwę pakietu, związanego ze szczególnym plikiem archiwum systemu Debian (.deb file), wykorzystując do sprawdzenia jeden z następujących sposobów:

- obejrzyj plik "Packages" w katalogu, gdzie jest on przechowany na stronie FTP archiwum systemu Debian. Ten plik zawiera zwrotkę opisującą każdy pakiet; pierwsze pole w każdej zwrotce jest formalną nazwą pakietu.

- użyj polecenia `dpkg --info foo_VVV-RRR.deb` (gdzie VVV i RRR są odpowiednio wersją i poprawką pakietu w pytaniu). Polecenie to wyświetli, pomiędzy innymi rzeczami, rozwiniętą nazwę pakietu odpowiadającą plikowi archiwum.

Część `VVV` jest numerem wersji ustanawianym przez głównego programistę. Nie ma standardów w tym miejscu, więc numer wersji może posiadać format tak zróżnicowany jak "19990513" i "1.3.8pre1".

Część `RRR` jest numerem weryfikacji w systemie Debian, i jest ustalany przez dewelopera Debiana (lub indywidualnego użytkownika jeśli wybierze zbudowanie pakietu samemu). Ten numer zgadza się z poziomem weryfikacji pakietu systemu Debian, dlatego nowy poziom weryfikacji zazwyczaj oznacza zmiany w pliku Makefile (`debian/rules`), pliku kontroli (`debian/control`), skryptach instalacyjnych i usuwających (`debian/p*`), lub w plikach konfiguracyjnych użytych w pakiecie.

## Czym jest plik kontroli w pakiecie systemu Debian?

Szczegóły dotyczące treści pliku kontroli są zawarte w instrukcji Debian Packaging, rozdział 4, zobacz debiandocs.

W skrócie, przykładowy plik kontroli jest pokazany poniżej dla pakietu systemu Debian hello:

    Package: hello
    Priority: optional
    Section: devel
    Installed-Size: 45
    Maintainer: Adam Heath <doogie@debian.org>
    Architecture: i386
    Version: 1.3-16
    Depends: libc6 (>= 2.1)
    Description: The classic greeting, and a good example
     The GNU hello program produces a familiar, friendly greeting.  It
     allows nonprogrammers to use a classic computer science tool which
     would otherwise be unavailable to them.
     .
     Seriously, though: this is an example of how to do a Debian package.
     It is the Debian version of the GNU Project's `hello world' program
     (which is itself an example for the GNU Project).

Pole Package zawiera nazwę pakietu. To jest nazwa, za pomocą której pakiet może być przetwarzany przez narzędzia pakietowe i zazwyczaj jest podobna, ale nie koniecznie taka sama, jak pierwsza część nazwy pliku archiwum systemu Debian.

Pole Version zawiera numer wersji nadany przez głównego programistę i (w ostatniej części) poziom weryfikacji programu w pakiecie systemu Debian, tak jak jest to wyjaśnione w pkgname.

Pole Architecture określa chip, dla którego ten konkretny pakiet binarny został skompilowany.

Pole Depends podaje listę pakietów, które muszą być zainstalowane w podanej kolejności, aby z sukcesem zainstalować pakiet.

Pole Installed-Size wskazuje ile miejsca na dysku zabierze zainstalowany pakiet. Pole to jest przeznaczone do użytku przez programy instalujące, aby pokazać czy jest dostępna wystarczająca ilość miejsca na dysku by zainstalować program.

Linia Section podaje nazwę "sekcji", czyli gdzie ten pakiet systemu Debian jest przechowywany na stronach FTP systemu Debian. Jest to nazwa podkatalogu (wewnątrz jednego z głównych katalogów, zobacz dirtree), gdzie pakiet jest przechowywany.

Pole Priority wskazuje jak ważny jest ten pakiet dla instalacji tak, aby pseudo-inteligentne programy jak dselect lub console-apt mogły sortować pakiety w kategorie np. pakiety opcjonalnie instalowane. Zobacz priority.

Pole Maintainer zawiera adres e-mail osoby, która jest aktualnie odpowiedzialna za utrzymywanie tego pakietu.

Pole Description zawiera krótkie podsumowanie cech pakietu.

Więcej informacji o wszystkich możliwych polach jakie może mieć pakiet, proszę zobacz Debian Packaging Manual, rozdział 4., "Control files and their fields".

## Czym jest plik conffile w systemie Debian?

Conffiles jest listą plików konfiguracyjnych (zazwyczaj umieszczonych w `/etc`), których system zarządzania pakietami nie będzie nadpisywał gdy pakiet będzie aktualizowany. To gwarantuje, że zawartość tych plików będzie zachowana i jest krytycznie ważną cechą, umożliwiającą aktualizację pakietu w działającym systemie.

Aby ustalić dokładnie, które pliki są zachowywane podczas aktualizacji pakietu, uruchom:

    dpkg --status pakiet

I zobacz poniżej "Conffiles:".

## Czym są w systemie Debian skrypty: preinst, postinst, prerm i postrm ?

Te pliki są wykonywalnymi skryptami, które są automatycznie uruchamiane przed lub po instalacji pakietu. Wraz z plikiem o nazwie `control`, wszystkie z tych plików są częścią sekcji "control" w pliku archiwum systemu Debian.

Indywidualne pliki to:

preinst

- Ten skrypt jest uruchomiony przed rozpakowaniem pakietu z jego pliku archiwum (".deb"). Wiele skryptów 'preinst' zatrzymuje usługi dla pakietów, które będą aktualizowane, dopóki ich instalacja lub aktualizowanie się nie zakończy (następny, po pomyślnym wykonaniu skryptu 'preinst' jest skrypt 'postinst').

postinst

- Ten skrypt zazwyczaj kończy jakiekolwiek wymagane konfiguracje pakietu `foo`, który był już rozpakowany z jego pliku archiwum (".deb"). Często skrypt 'postinst' prosi użytkownika o wprowadzenie informacji, i/lub ostrzega użytkownika, że jeśli zaakceptuje domyślne wartości, powinien pamiętać o tym aby przywrócić i zrekonfigurować pakiet jeśli wymaga tego sytuacja. Wiele skryptów 'postinst' wykonuje potem polecenia potrzebne do uruchomienia lub ponownego uruchomienia usługi po tym, jak nowy pakiet został zainstalowany.

prerm

- Ten skrypt zazwyczaj zatrzymuje różne procesy powiązane z pakietem. Jest uruchamiany przed usunięciem plików powiązanych z pakietem.

postrm

- Ten skrypty zazwyczaj modyfikuje powiązania lub inne pliki związane z `foo` i/lub usuwa pliki stworzone przez pakiet. (Zobacz też virtual.)

Obecnie wszystkie pliki control można znaleźć w katalogu `/var/lib/dpkg/info`. Pliki związane z pakietem `foo` zaczynają się od "foo" i mają rozszerzenie odpowiednio "preinst", "postinst", itd. . Plik `foo.list` w tym katalogu zawiera listę wszystkich plików, które były zainstalowane z pakietem `foo`. (Zauważ, że pliki te zlokalizowane są wewnątrz katalogu związanego z programem dpkg; nie powinieneś polegać na nim.)

## Co to jest pakiet Wymagany, Ważny, Standardowy, Opcjonalny lub Dodatkowy?

Każdy pakiet systemu Debian ma przydzielony priorytet przez opiekunów dystrybucji, jako pomoc dla systemu zarządzania pakietami. Priorytety to:

- Wymagany: pakiety które są konieczne dla samego funkcjonowania systemu.

  Zawiera wszystkie niezbędne narzędzia do naprawy wad w systemie. Nie możesz usuwać tych pakietów, ponieważ Twój system może stać się całkowicie zepsuty i może być nawet niemożliwe użycie programu dpkg, aby to odwrócić. Systemy z samymi pakietami wymaganymi są prawdopodobnie nieużyteczne, ale mają wystarczającą funkcjonalność, aby umożliwić administratorowi systemu uruchomienie i instalację programów.

- Ważny Te pakiety powinny się znaleźć w każdym systemie rodziny Unix.

  Są to inne pakiety, bez których system nie będzie działał dobrze lub nie będzie użyteczny. Tutaj NIE SĄ zawarte wielkie aplikacje jak np. Emacs, X11 lub TeX. Te pakiety stanowią tylko samą infrastrukturę.

- Standardowy Te pakiety są standardowe w każdym systemie Linux, włączając dość małe systemy, ale też nie są ograniczone do systemów znakowych.

  Są to pakiety, które będą zainstalowane domyślnie jeśli użytkownik nie wybierze niczego innego. Nie są tu zawarte duże aplikacje, ale znajduje się tutaj Emacs (jest to bardziej część infrastruktury niż aplikacja) i spora część TeX i LaTeX (jeśli to możliwe, aby były dostępne bez systemu X-windows).

- Opcjonalny Zawarte tu są te wszystkie pakiety, które możesz chcieć zainstalować, jeśli nie wiesz czym one są lub nie masz sprecyzowanych wymagań.

  Znajdują się tu X11, pełna dystrybucja TeX i dużo innych aplikacji.

- Dodatkowy: Występują tu pakiety, które powodują konflikt z innymi pakietami posiadającymi wyższy priorytet, są zapewnie użyteczne jeśli już wiesz czym one są, albo sprecyzowałeś wymagania, które czynią te pakiety nieodpowiednie dla "Opcjonalny".

## Co to jest wirtualny pakiet?

Wirtualny pakiet jest ogólną nazwą, która odnosi się do jednej z grupy pakietów, w której każdy z pakietów dostarcza podobnej podstawowej funkcjonalności. Dla przykładu oba programy `tin` i `trn` są czytnikami wiadomości i dlatego powinny spełnić zależności programów, które wymagają czytnika wiadomości w systemie, aby pracować lub być użytecznym. Dlatego też o obu programach można powiedzieć, że dostarczają "wirtualny pakiet" nazwany `news-reader`.

Podobnie `smail` i `sendmail`, oba dostarczają funkcjonalności agenta transportu wiadomości. Oba mogą powiedzieć że dostarczają wirtualny pakiet "agent transportu wiadomości". Jeśli jeden z nich jest zainstalowany, wtedy dowolny program zależny od instalacji `mail-transport-agent` będzie usatysfakcjonowany przez istnienie wirtualnego pakietu.

System Debian dostarcza mechanizm, który, jeśli jest zainstalowany więcej niż jeden pakiet dostarczający ten sam wirtualny pakiet, pozwala administratorowi systemu ustawić jeden preferowany pakiet. Odpowiednie polecenie to `update-alternatives` i jest opisane dalej w diverse.

## Co oznacza powiedzenie, że pakiet Zależy, Zaleca, Proponuje, Wchodzi w konflikt, Zastępuje lub Dostarcza inny pakiet?

System pakietów Debiana posiada zasięg "zależności" pakietu, który jest zaprojektowany aby wskazywać (w pojedynczej fladze) poziom, na którym Program A może działać niezależnie od istnienia Programu B w danym systemie:

- Pakiet A zależy od Pakietu B, jeśli B absolutnie musi być w kolejności zainstalowany aby uruchomić A. W pewnych przypadkach A zależy nie tylko od B, ale od wersji B. W tym przypadku zależność wersji jest zazwyczaj dolnym limitem, w tym sensie że A zależy od dowolnej wersji B większej niż pewna sprecyzowana wersja.

- Pakiet A zaleca Pakiet B, jeśli opiekun pakietu oceni, że większość użytkowników nie będzie chciała A bez posiadania funkcjonalności dostarczanej przez B.

- Pakiet A proponuje Pakiet B, jeśli B zawiera pliki, które są powiązane (i zazwyczaj poszerzają) funkcjonalność A.

- Pakiet A wchodzi w konflikt z Pakietem B, gdy A nie będzie działać, jeśli B jest zainstalowany w systemie. Najczęściej konflikty są przypadkami gdzie A zawiera pliki, które posiadają ulepszenia w stosunku do plików w B. "wchodzi w konflikt" jest często połączone z "zastępuje".

- Pakiet A zastępuje Pakiet B, kiedy pliki instalowane przez pakiet B są usuwane i (w pewnych przypadkach) nadpisywane przez pliki z A.

- Pakiet A dostarcza Pakiet B, kiedy wszystkie z plików i działań pakietu B są włączone w A. Ten mechanizm umożliwia użytkownikom z ograniczonym miejscem na dysku pobranie tylko tych części pakietu A, które są naprawdę potrzebne.

Bardziej szczegółowe informacje o użyciu tych terminów można znaleźć w Packaging manual i Policy manual.

## Co rozumie się przez Pre-Depends?

"Pre-Depends" jest specjalną zależnością. W przypadku wielu pakietów, `dpkg` rozpakuje ich pliki archiwum (np. są to pliki `.deb`) niezależnie od tego, czy pliki od których one zależą istnieją w systemie czy nie. Upraszczając, rozpakowanie oznacza, że `dpkg` wydobędzie pliki z pliku archiwum, które zostały przeznaczone do zainstalowania w twoim systemie plików i umieści je we właściwym miejscu. Jeśli te pakiety depend istnieją w kilku innych pakietach w Twoim systemie, `dpkg` odmówi dokończenia instalacji (przez wykonanie akcji "configure"), dopóki inne pakiety nie zostaną zainstalowane.

Jakkolwiek dla pewnych pakietów `dpkg` będzie odrzucał nawet ich rozpakowanie, dopóki nie zostaną spełnione pewne zależności . Takie pakiety są nazywane "Pre-depend" i zależą od obecności innych pakietów. System Debian dostarcza ten mechanizm, aby wspierać bezpieczne aktualizowanie wersji systemów z formatu `a.out` do formatu `ELF`, gdzie porządek w którym są rozpakowywane pakiety jest krytycznie ważny. Są też inne aktualizacje, gdzie metoda ta jest użyteczna, np. aktualizacja pakietów z priorytetem wymagane i ich zależność od LibC.

Tak, jak poprzednio, dokładniejsze informacje o tym można znaleźć w Packaging manual.

## Co oznacza się przez nieznany, instalowany, usunięty wyczyszczony i wstrzymany w statusie pakietu?

Te flagi mówią, co użytkownik chciał zrobić z pakietem (jako wskazanie albo przez akcję użytkownika w części "Wybór" programu `dselect`, lub bezpośrednie wywołanie programu `dpkg`).

Ich znaczenie to:

- nieznany - użytkownik nigdy nie wskazał co chce zrobić z pakietem.

- instalowany - użytkownik chciał zainstalować lub zaktualizować wersję pakietu.

- usunięty - użytkownik chciał usunąć pakiet, ale nie chciał usuwać żadnych istniejących plików konfiguracyjnych.

- wyczyszczony - użytkownik chciał aby pakiet został usunięty całkowicie, włączając jego pliki konfiguracyjne.

- wstrzymany - użytkownik nie chce by ten pakiet był przetwarzany, np. chce zatrzymać obecną wersję z obecnym statusem bez względu na to, jaki on jest.

## Jak można dokonać zatrzymania pakietu?

Są dwie drogi zatrzymania pakietów, używając dpkg lub dselect.

Używając dpkg możesz wyeksportować listę wyborów pakietów poleceniem:

    dpkg --get-selections \* > selections.txt

Potem wyedytować wynikowy plik `selections.txt`, zmieniając linię zawierającą pakiet, który chcesz zatrzymać, np. `libc6`, z tego:

    libc6                                           install

na to:

    libc6                                           hold

Zachować plik i wczytać to do bazy dpkg poleceniem:

    dpkg --set-selections < selections.txt

Używając dselect wystarczy wybrać ekran [S]elect, znaleźć pakiet, który chcesz zatrzymać w obecnym stanie i nacisnąć klawisz `=' (lub `H'). Zmiany wejdą w życie natychmiast po wyjściu z ekranu [S]elect.

## Jak mogę zainstalować pakiet źródłowy?

Pakiety źródłowe systemu Debian nie mogą być aktualnie "zainstalowane", są one po prostu rozpakowywane do katalogu, w którym chcesz zbudować pakiety binarne przez nie tworzone.

Pakiety źródłowe są rozpowszechniane w większości na tych samych serwerach lustrzanych, na których możesz uzyskać pakiety binarne. Jeśli ustawisz swoje APT

sources.list

5 aby zawierało stosowne linie "deb-src", będziesz zdolny łatwo ściągnąć każdy pakiet źródłowy uruchamiając

    apt-get source foo

Aby pomóc w tworzeniu aktualnego pakietu, Pakiet źródłowy systemu Debian dostarcza tak zwanego mechanizmu tworzenia zależności. Oznacza to, że opiekun pakietu źródłowego utrzymuje listę innych pakietów, które są wymagane aby stworzyć pakiet. Aby zobaczyć jak jest to użyteczne uruchom

    apt-get build-dep foo

przed tworzeniem pakietu.

## Jak się buduje binarne pakiety z pakietu źródłowego?

Aby skompilować źródła, będziesz potrzebował wszystkie pliki typu foo_*.dsc, foo_*.tar.gz i foo_*.diff.gz (zauważ: czasami nie ma plików .diff.gz dla pakietów, które są rodzime dla systemu Debian).

Gdy masz pakiety (sourcepkgs) i jeśli masz pakiet `dpkg-dev` zainstalowany, następujące polecenia:

    dpkg-source -x foo_version-revision.dsc

rozpakuje pakiet do katalogu nazwanego `foo-version`.

Jeśli chcesz tylko skompilować pakiet, możesz przejść do katalogu `foo-version` i wydać polecenie

    dpkg-buildpackage -rfakeroot -b

aby zbudować pakiet (zauważ że to także wymaga pakietu `fakeroot` ) i potem

    dpkg -i ../foo_version-revision_arch.deb

aby zainstalować nowo-zbudowany pakiet.

## Jak mogę stworzyć pakiet systemu Debian samodzielnie?

Bardziej dokładnego opisu o tym szukaj w Instrukcji dla nowych opiekunów, dostępnej w pakiecie `maint-guide` lub na stronie http://www.debian.org/doc/devel-manuals#maint-guide.